ගැබිනි කාලය: ඔබේ ගැටළු වලට පිළිතුරු

ගැබ් ගැනීමක් සැක කරන්න පළමු ලකුණ ඔසප් වීම මග හැරීමයි. ජනප්‍රිය මිථ්‍යාවන්ට පටහැනිව, ඊට කලින් ශරීර ලක්ෂණවලින් ඒක දැනගන්න බැහැ — ඒ නිසා ඔසප් වීමට නියමිත දිනය පසුවන තෙක් සිටින්න.

මුලින්ම කරන්න ඕන මුත්‍රා පරීක්ෂාවයි. ඒක positive නම් ගැබ් ගැනීම තහවුරුයි. ගොඩක් කලින් මුත්‍රා පරීක්ෂාව කලොත් එය negative වෙන්න පුළුවන් — එවැනි අවස්තාවකදී serum beta HCG කියන රුධිර පරීක්ෂාවෙන් සිදුකර ගැබිනි බව තහවුරු කරගන්න පුළුවන්.

ස්කෑන් පරීක්ෂාවක් කරන්න ඕන අඩුම තරමින් සති හයකට පසුයි. ඒ වන විට මුත්‍රා පරීක්ෂාව කොහොමත් positive නිසා, මුල් ගැබ් ගැනීමක් හඳුනාගන්න කරන පරීක්ෂාව ස්කෑන් පරීක්ෂණය නොවෙයි.

ගැබ් ගැනීම හඳුනාගත්තට පස්සෙ මුලින්ම කරන්න ඕන දේ ඔබේ පවුල් සෞඛ්‍ය සේවිකාවට දැනුම් දීමයි. ඇය ඔබව බලන්න ඇවිත්, කරන්න ඕන දේ සහ සායනයට යා යුතු තැන කියල දෙනවා.

ඔබයි ගැබ් ගැනීමයි නිරෝගී නම් — වේදනාව හෝ ලේ යාම වගේ සංකූලතා නැත්නම් — වහාම විශේෂඥ වෛද්‍යවරයෙකු හමුවෙන්න අවශ්‍ය නැහැ. පළමු හමුවීමට සති හත අටක් වෙනකම් ඉන්න පුළුවන්. ඒ හමුවීමේදී ස්කෑන් පරීක්ෂාවකින් ගැබ් ගැනීම, එය පිහිටල තියෙන තැන, දරුවගේ හෘද ස්පන්දනය, දරුවා ජීවතුන් අතර හොඳින් වැඩෙන බව තහවුරු කරගන්න පුළුවන්.

වේදනාව, ලේ යාම වගේ ගැටළු නැත්නම් කලින් දිගට තිබුණු අසනීප තත්ත්ව තියෙනවා නම්, ඒවා විසඳගන්න කලින්ම විශේෂඥ වෛද්‍යවරයා හමුවෙන්න.

ප්‍රසූත දිනය සාමාන්‍යයෙන් ගණනය කරන්නෙ අන්තිම ක්‍රමවත් ඔසප් වීමේ පළමු දිනයේ සිටයි. ඊට දින 280ක් — සති හතළිහක් — එකතු කරලා ප්‍රසූතිය බලාපොරොත්තු වන දිනය ගන්නවා.

ඒ ගණනයේදී උපකල්පනය කරන්නෙ දින 28ක ක්‍රමවත් චක්‍රයක් — ඒ නිසා ඔබේ චක්‍ර ක්‍රමවත් නම් විතරයි ඒක නිවැරදි. චක්‍රයේ දිග වෙනස් නම් දිනය ඊට අනුව ගලපනවා — නමුත් නිරවද්‍යතාවය අඩුයි.

දින සාමාන්‍යයෙන් නිවැරදි කරන්නෙ මුල් ස්කෑන් පරීක්ෂාවකින්.

ගොඩක් කාන්තාවන්ට මුල් ගැබිනි කාලයේ ලේ යාමක් වෙනවා. ඒක හරියටම “සාමාන්‍ය” නෙවෙයි — නමුත් එය නතර වී දරු ගැබ දිගටම හොඳින් වැඩෙනවා නම්, දරුවගේ සෞඛ්‍යයට බලපෑමක් වෙන්නෙ නැහැ.

සමහර විට එය ඔසප් වීමට නියමිතව තිබූ කාලයෙදී විතර සිදු වෙන implantation ලේ යාමක් වෙන්න පුළුවන් — නැත්නම් හේතුව සොයා බැලිය යුතු ලේ යාමක් වෙන්නත් පුළුවන්.

මුල් ගැබිනි කාලයේ ඕනෑම ලේ යාමක් ස්කෑන් පරීක්ෂාවකින් බලලා, දරුවා නිරෝගී බවත් සියල්ල හොඳින් බවත් තහවුරු කරගන්න ඕන.

ඔක්කාරය හා වමනය බෙහෙත්වලින් පහසුවෙන් පාලනය කරන්න පුළුවන්. නමුත් එය ඔබේ එදිනෙදා ජීවිතයට කරදරයක් නොවෙයි නම් ප්‍රතිකාර අවශ්‍යම නැහැ — කෑම ගන්න විදිහයි එදිනෙදා පුරුදුයි වෙනස් කිරීම ප්‍රමාණවත් වෙන්න පුළුවන්.

එදිනෙදා වැඩවලට බාධා වෙන තරම් දරුණු නම් උදව් ලබාගන්න. වමනය නවත්තන්න දෙන බෙහෙත් මවටයි දරුවටයි දෙන්නටම ආරක්ෂිතයි — ඇත්තටම අවශ්‍ය නම් ප්‍රතිකාර ගන්න බිය විය යුතු නැහැ.

මුල් ගැබිනි කාලයේ progesterone හෝමෝනය ඉහළ යනවා. සාමාන්‍යයෙන් දැනෙන්නෙ මහන්සිය, හුස්ම ගැනීම වේගවත් වුණා වගේ දැනීමක්, නැත්නම් උණ ගතියක් වගේ දැනීම එහි බලපෑම් නිසා ඇතිවෙන ලක්ෂණයි.

මේවා ඉහළ යන ගැබිනි හෝමෝනවල සාමාන්‍ය ලක්ෂණ නිසා කලබල වෙන්න අවශ්‍ය නැහැ.

මේක මිථ්‍යාවක්. දෙන්නෙකුට ඇති වෙන්න කෑම අවශ්‍ය නැහැ. ප්‍රසූතියේදී දරුවගේ බර කිලෝග්‍රෑම් තුනක් විතරයි — ඒ නිසා වැඩිම වුණොත් සාමාන්‍යයට වඩා පොඩ්ඩක් වැඩිපුර ආහාර ප්‍රමාණවත්. ඔබට දැනට ගන්නා ආහාර ප්‍රමාණය වෙනස් කරන්න අවශ්‍ය නැහැ.

අරමුණ වෙන්නෙ කෑම ප්‍රමාණය වැඩි කිරීම නෙවෙයි — එහි ගුණාත්මකභාවය වැඩි කිරීමයි.

පැස්චරීකරණය නොකළ කිරි සහ අමු හෝ බාගෙට පිසූ මස් වලින් වළකින්න. ඒවායින් දරුවට හානිකර ආසාදන ඇති වෙන්න පුළුවන්.

ජනප්‍රිය මිථ්‍යාවන්ට පටහැනිව, ගස්ලබු සහ අන්නාසි වැඩෙන දරුවට හානිකර නැහැ. සාමාන්‍යයෙන් කන ප්‍රමාණවලින් ගන්න ඕනෑම පලතුරක් හෝ එළවළුවක් හානිකර නැහැ.

ඒත් ඕනෑම දෙයක් ගොඩක් වැඩියෙන් ගැනීම හොඳ නැහැ — පලතුරු වුණත් කෑම වුණත් ඕනෑවට වඩා ගන්න එපා. සාමාන්‍යයෙන් ගන්න ප්‍රමාණයෙන් ඕනෑම පලතුරක් ගැනීම හානිකර නැහැ.

ඉඳහිට තේ කෝපි බීම හානිකර නැහැ. කැෆේන් ඕනෑවට වඩා ගැනීම හොඳ නැති වුණත්, දවසකට කෝපි කෝප්ප එකක් දෙකක් ප්‍රශ්නයක් වෙන්නෙ නැහැ.

ඔබ මේවනවිට පුරුදු වෙලා තියෙන ව්‍යායාම දිගටම කරන්න පුළුවන් — නමුත් ගැබිනි කාලයේ අලුත් ව්‍යායාම පටන් ගන්න එපා.

ගැබිනි කාලය පුරාම ක්‍රියාශීලීව සිටීම නිරෝගී ගැබ් ගැනීමකටත්, සංකූලතා නැති ප්‍රසූතියකටත් උදව් වෙනවා.

ඔබේ වෛද්‍යවරයා විශේෂයෙන් එපා කියල නැත්නම්, ආරක්ෂිතයි.

එලෙස ලිංගික එක්වීම අවදානම් ලෙස නිර්දේශ කරන අවස්ථා තියෙනවා — උදාහරණයක් විදිහට වැදෑමහ ගර්භාෂයේ පහළින් පිහිටල තියෙනවා නම් (placenta praevia), නැත්නම් ගැබ් ගෙල විවෘත වෙලා හෝ වතුර ගිහින් ආසාදන අවදානමක් තියෙනවා නම්. එවැනි අවස්ථාවල වෛද්‍ය උපදෙස් අනුව කටයුතු කරන්න.

වෛද්‍ය හේතුවක් නිසා එපා කියල නැත්නම්, ගුවන් ගමන් යන්න පුළුවන්.

මුල් මාස තුනේදී ස්කෑන් පරීක්ෂාවකින් ගැබ් ගැනීම ස්ථීර බව තහවුරු වුණාට පස්සෙ ගමන් සාමාන්‍යයෙන් ආරක්ෂිතයි. හදිසියේ ප්‍රසූත වේදනාව එන්න පුළුවන් අවසාන කාලය වෙනකම් ඒ ආරක්ෂිතභාවය තියෙනවා.

සාමාන්‍යයෙන් ගන්න බොහෝ බෙහෙත් ගැබිනි කාලයේත් දිගටම ගන්න ඕන. නමුත් ඔබ ගැබිනි බව වෛද්‍යවරයාට කියන්න අවශ්‍යයි. ගැබිනි කාලයේ හානි කරන්න පුළුවන් බෙහෙත් කිහිපයක් තියෙන නිසා මෙය ඉතා වැදගත්.

ඒ තීරණය ඔබම ගන්න එපා. වෛද්‍යවරයා හමුවෙලා ගැබිනි බව කියන්න — දැනටමත් බෙහෙත් ගන්නවා නම් ඊට ආරක්ෂිත විකල්පයක් දෙන්න පුළුවන්.

විකල්ප වෛද්‍ය ක්‍රම ගැන වචනයක්. ඒවායේ අඩංගු දේ අපි හරියටම දන්නෙ නැති නිසා, ඒවා ආරක්ෂිතද නැද්ද කියල කියන්න අපිට බැහැ. ඒවා ගැන ඒවා නියම කළ වෛද්‍යවරයාගෙන්ම අහන්න.

ස්කෑන් පරීක්ෂා ගැබිනි කාලයේ ආරක්ෂිතයි. ස්කෑන් එකේදී භාවිතා වෙන්නෙ ඔබට ඇහෙන සීමාවට වඩා ඉහළ ශබ්ද තරංග නිසා දරුවන්ට හානියක් නැහැ — ස්කෑන් ගැන කරදර වෙන්න එපා.

X-ray වලදී වැඩි විකිරණ ප්‍රමාණයකට නිරාවරණය වුණොත් ගැටළු තියෙනවා. නමුත් සාමාන්‍ය X-ray — CT ස්කෑන් පවා — දරුවා ආවරණය කරගෙන ගැබිනි කාලයේ කරන්න පුළුවන්.

වෛද්‍යවරයා X-ray එකක් අවශ්‍යයි කියල තීරණය කළොත්, ඔබ ගැබිනි බව X-ray ගන්න තැනැත්තාට කියන්න — දරුවගේ ආරක්ෂාවට අවශ්‍ය පියවර ගනීවි.

සාමාන්‍යයෙන් කොණ්ඩා treatments සහ පාට කිරීම් ගැබිනි කාලයේ ආරක්ෂිත ලෙසයි සැලකෙන්නෙ.

වෙන්න පුළුවන් එක ගැටළුවක් තමයි ඒවායින් එකකට අසාත්මිකතාවක් ඇති වීම. සරල පූර්වාරක්ෂාවක් විදිහට, ගැබිනි වෙන්න කලින් පාවිච්චි කළ වර්ගයම දිගටම පාවිච්චි කරන්න — එතකොට ප්‍රතික්‍රියාවක් එන්නෙ නැහැ කියල වඩා විශ්වාසයෙන් ඉන්න පුළුවන්.

බඩ විශාල වෙද්දි — විශේෂයෙන් සති විසිඅටෙන් විතර පස්සෙ — නිදාගන්න ඉරියව්ව වැදගත් වෙන්න පටන් ගන්නවා.

උඩුබැලි අතට නිදාගැනීමෙන් ගර්භාෂයට යන රුධිර සැපයුම අඩු වෙලා, දරුවගේ පෝෂණයටයි ඔක්සිජන් සැපයුමටයි බලපාන්න පුළුවන්. මවටත් බලපාන්න පුළුවන් — නමුත් සාමාන්‍යයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකට නොවෙයි.

පැත්තකට හැරිලා නිදාගන්න එක වඩාත් සුදුසුයි. එහිදී එබට පහසු පරිදි වම් හෝ දකුණු ඕනෑම පැත්තක් තොරා ගන්න. උඩුබැලි අතට හැරී ඇහැරුණොත් කරදර නොවී පැත්තට හැරෙන්න.

ගැබ් ගැනීමයි ඔබයි නිරෝගී නම්, සාමාන්‍ය රැකියාව දිගටම කරන්න පුළුවන්. ඇත්තටම ගැබිනි කාලයේ ක්‍රියාශීලීව සිටීම ඔබටයි දරුවටයි දෙන්නටම හොඳයි.

ඒ නිසා සංකූලතාවක් නිසා වෛද්‍ය වරයා විවෙකය නිර්දේශ කරන අවස්ථාවක් හැර, ගැබිනි කාලයේ විවේක ගන්න හෝ රැකියාවෙන් ඈත් වෙන්න අපි නිර්දේශ කරන්නෙ නැහැ.

ගැබිනි මවුවරුන්ට දෙන සාමාන්‍ය එන්නත් කිහිපයක් තියෙනවා. ලංකාවේ සාමාන්‍යයෙන් දෙන්නෙ ටෙටනස් (tetanus toxoid) එන්නතයි — එමගින් ඔබ සහ අලුත උපන් දරුවා ටෙටනස් රෝගයෙන් ආරක්ෂා වෙනවා.

COVID-19 හෝ ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වගේ වෛරසයක වසංගත තත්ත්වයක් තියෙනවා නම්, අවශ්‍යතාවයක් ඇත්නම්, ඒ එන්නත ගන්න ඕනද කියල වෛද්‍යවරයා උපදෙස් දේවි. ඒවා දැනට ලංකාවේ සාමාන්‍ය එන්නත් වැඩසටහනේ කොටසක් නෙවෙයි.

ගර්භණී කාලයේ සාමාන්‍ය දන්ත පරීක්ෂාවට යන්න පුළුවන්. දන්ත වෛද්‍යවරයා අවශ්‍ය ප්‍රතිකාරයක් නිර්දේශ කළොත් කිසි ගැටළුවක් නැතුව කරගන්න පුළුවන් — ඔබට හෝ දරුවට ඉන් බලපෑමක් නැහැ.

විශේෂ ප්‍රතිකාරයක් කරන්න ඕන නම් සති දොළහෙන් පස්සෙ සිදු කරන එක වඩාත් සුදුසුයි. ඇත්තටම අවශ්‍ය නම් මිසක මුල් මාස තුන සාමාන්‍යයෙන් එවැනි ප්‍රතිකාර සිදු කරන්නෙ නැහැ.

ගැබිනි කාලයේ රුධිර පරීක්ෂණ කිහිපයක් සිදු කරනවා.

• හීමොග්ලොබින් මට්ටම — ඔබට රක්තහීනතාවයක් (ලේ තුනීකමක්) තියෙනවද, යන්න සොයා බැලීමට.
• රුධිර වර්ගය සහ rhesus තත්ත්වය.
• ආසාදන පරීක්ෂාව — HIV, syphilis වගේ — දරුවගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට.
• රුධිර සීනි පරීක්ෂාව — මුල් සති දොළහ ඇතුළත කෑමෙන් පසු සීනි මට්ටම බලනවා; සති විසිහතරේදී විතර OGTT පරීක්ෂාව කරනවා — එහිදී ග්ලූකෝස් පානයක් දීලා රුධිර සීනි මට්ටම් බලනවා.
• තයිරොයිඩ් පරීක්ෂණ — සමහර විට.

කලින් තිබුණු අසනීප තත්ත්ව තියෙනවා නම්, ඒවා නිරීක්ෂණය කරන්න තවත් පරීක්ෂණ එකතු කරනවා.

• සති 8 විතර — dating ස්කෑන් එකදරුවගේ දිග මැන, එය සාමාන්‍ය පරාසය එක්ක සසඳීමෙන්, දරුවගේ වයස තක්සේරු කරන හැකියාව ලැබෙනවා. එය අන්තිම ඔසප් වීමෙන් ගණනය කළ දිනයට ගැලපෙනවා නම් ඔබේ දින අනුවත්; නොගැලපෙනවා නම් මිනුමෙන් ලබෙන දිනය අනුවත් ප්‍රසූත දිනය ගණනය කරනවා. දරුවා ගර්භාෂය ඇතුළෙම වැඩෙන බව, හෘද ස්පන්දනය සාමාන්‍ය නිරෝගී දරුවෙක් බව, එක් දරුවෙක්ද නිවුන් දරුවන්ද කියලත් තහවුරු වෙනවා.
• සති 11–13 — මුල් anomaly / NT ස්කෑන් එකහිස, අත් පා, හෘදය — දරුවගේ ශරීර ව්‍යුහය පැහැදිලිව පේනවා. Down syndrome වගේ ජානමය ගැටළු ගැන ඉඟියක් දෙන්නත් පුළුවන් — නමුත් තහවුරු කරන පරීක්ෂණයක් නෙවෙයි.
• සති 20 විතර — විස්තරාත්මක ස්කෑන් එකස්කෑන් එකෙන් පේන දරුවගේ සියලුම අවයවවල ව්‍යුහාත්මක සමීක්ෂණයක්. දරුවා පිරිමිද ගැහැණුද කියලත් බලන්න පුළුවන්. වර්ධන මිනුම්, වැදෑමහේ පිහිටීම, වතුර ප්‍රමාණයත් බලනවා.
• සති 28 විතරවර්ධනය, වැදෑමහේ පිහිටීම, වතුර ප්‍රමාණය සහ දරුවගේ සුවතාවය බලන්න.
• සති 36 විතරනැවතත් වර්ධනය, දරුවගේ සුවතාවය සහ පිහිටීම — හිස පහළට හැරිලද යන බව පරීක්ෂා කරනව.

ස්කෑන් පරීක්ෂා හානිකර නැහැ. එහිදී විකිරණ භාවිතා කරන්නෙ නැහැ — මේ තාක්ෂණයේ භාවිතා වෙන්නෙ මිනිස් ඇසීමේ සීමාවට වඩා ඉහළ ශබ්ද තරංගයි. විකිරණ නොවන නිසා පටකවලට විකිරණ හානියක් වෙන්නෙ නැහැ.

ඒත් නිතර ස්කෑන් කිරීම අවශ්‍යත් නැහැ — ගර්භණී කාලයේ සිදු කරන්නෙ අවශ්‍ය ස්කෑන් විතරයි. වර්ධනය අඩාල වුණු දරුවෙකුට වැඩිම වුණොත් සති දෙකකට වරක්. සමහර විට දරුවට නිතර නිරීක්ෂණ අවශ්‍ය නම් තුන්වෙනි දවස ගානේ Doppler ස්කෑන් කරනවා — ඒත් සම්පූර්ණ විස්තරාත්මක ස්කෑන් එක නෙවෙයි.

සාමාන්‍යයෙන් මාස දෙකකට හෝ මාසයකට වරක් පමණ ස්කෑන් පරීක්ෂණයක් සිදු කරනව.

දරුවා පොඩිද කියල ස්කෑන් එකෙන් පැහැදිලිව හඳුනාගන්න පුළුවන්. නමුත් දරුවා ඇත්තටම පොඩිද, නැත්නම් වර්ධනයේ ගැටළුවක් තියෙනවද කියල කියන්න සාමාන්‍යයෙන් එක ස්කෑන් එකකට වඩා අවශ්‍යයි — මොකද හැම දරුවෙක්ම එක වගේ නැහැ, නිරෝගී වුණත් පොඩි දරුවො ඉන්නවා.

ඒ නිසා දරුවගේ වර්ධනය නතර වෙලාද, ලොකු වෙන්නෙ නැද්ද කියල ස්කෑන්වලින් නිරීක්ෂණය කරනවා. වර්ධන අඩාලකම හඳුනාගන්නෙ එහෙමයි. එක ස්කෑන් එකකින් විතරක් වර්ධනය හොඳ නැහැ කියන්න බැහැ — නමුත් දරුවා හොඳින් වැඩෙනවද නැද්ද කියල ස්කෑන් එකෙන් නිසැකවම හඳුනාගන්නවා.

දරුවා පොඩියි කිව්වොත් ඒක නිරෝගී ප්‍රමාණයෙන් කුඩා දරුවෙක් වෙන්න පුළුවන්; වර්ධනය අඩාල වුණු අසනීප දරුවෙක් වෙන්න පුළුවන්; නැත්නම් වැදෑමහෙන් දරුවට ලැබෙන පෝෂණයයි ඔක්සිජනුයි මදි වෙන fetal growth restriction කියන තත්ත්වය වෙන්නත් පුළුවන්.

Down syndrome පරීක්ෂාව හැම මවකටම සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ කරන්නෙ නැහැ. නමුත් ජානමය ගැටළු සහිත දරුවෙකු ලැබීමේ අවදානම වැඩි නම් ජාන පරීක්ෂණයක් කරගන්න පුළුවන්.

• NIPT — ඔබේ රුධිරයේ තියෙන දරුවගේ DNA පරීක්ෂා කරලා අසාමාන්‍ය ජාන සංයුතියක් තියෙනවද බලන රුධිර පරීක්ෂාවක්. Down syndrome වගේ වර්ණදේහ අසාමාන්‍යතාවක් ඇති වෙන්න පුළුවන්ද කියල අනුමාන කරනවා.
• NT ස්කෑන් පරීක්ෂණය — සති 11–13 විතර කරන මෙයින් nuchal translucency මිනුමෙන් Down syndrome වගේ තත්ත්වයක ඉහළ අවදානමක් තියෙනවද කියල පුරෝකථනය කරන්න පුළුවන්. ඒකත් අනුමානයක් පමණයි.
• සති 20 විස්තරාත්මක ස්කෑන් පරීක්ෂණය — ජානමය තත්ත්වවලට සම්බන්ධ සමහර ව්‍යුහාත්මක අසාමාන්‍යතා පෙන්නන්න පුළුවන්.

ඉහළ අවදානමක් නැත්නම් ලංකාවේ ජාන පරීක්ෂණ සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ කරන්නෙ නැහැ — දැනට ලංකාවේ නීතිය අනුව කලලයේ අසාමාන්‍යතාවලට වෛද්‍ය ගබ්සාව අනුමත නැති නිසා.

ඒක සාධක ගොඩක් මත වෙනස් වෙනවා — පළමු ගැබ් ගැනීමද, බඩේ මේද තට්ටුවේ ඝනකම, දරුවගේම හැසිරීම.

සාමාන්‍යයෙන් පළමු වතාවට මවක් වෙන අයට සති විස්සේදී විතර දැඟලීම් දැනෙනවා. දෙවෙනි තුන්වෙනි ගැබ් ගැනීමකදී ඊට කලින් දැනෙන්න පුළුවන්.

හැම දරුවෙක්ම එකිනෙකාට වෙනස්. දවසකට දැනෙන දැඟලීම් ගණන අතින් ඔබේ දරුවා අනන්‍යයි — ඒ නිසා නිශ්චිත අංකයක් මත රඳා පවතින්න අවශ්‍ය නැහැ.

ගැබ් ගැනීම ඉදිරියට යද්දි ඔබේම දරුවගේ දැඟලීම් රටාව ඔබට හුරු වෙනවා. සුපුරුදු රටාව තියෙනවා නම් කරදර වෙන්න එපා.

දවසකට ඔබේ දරුවගේ සුපුරුදු දැඟලීම් ප්‍රමාණය අඩු වුණොත් — දැනෙන ගණන කීයක් වුණත් — ඒක සැලකිලිමත් වෙන්න ඕන දෙයක්.

මුල් ගැබිනි කාලයේ දරුවගේ දැඟලීම් අඩුවෙන් දැනීම සාමාන්‍යයි. සති විස්සේදී විතර දැඟලීම් දැනෙන්නෙ නැත්නම් ඒක කරදර වෙන්න දෙයක් නෙවෙයි.

නමුත් දරුවා වැඩෙද්දි සාමාන්‍ය දැඟලීම් රටාව දැනෙන්න ඕන. දැඟලීම් අඩුයි කියල දැනෙනවා නම් — එහ දරුවගේ සෞඛ්‍යය ගැන ඔබට නිරීක්ෂණය කරන්න පුළුවන් එකම දේ නිසා ඒ ගැන සැලකිලිමත් වෙන්න අවශ්‍යයි.

දැඟලීම් අඩුයි කියල දැනුණොත් ඉක්මණින් රෝහලට යන එක හැම විටම හොඳයි. රෝහලට ආවම දරුවගේ හෘද ස්පන්දනය බලලා, heart rate monitor එකකින් නිරීක්ෂණය කරලා, දරුවා නිරෝගී බව තහවුරු කරන්න පුළුවන්.

ඔව්, ඒක සාමාන්‍යයි. දැඟලීම් වැඩි වීම කරදර වෙන්න ඕන දෙයක් නෙවෙයි. දරුවට ඉඳහිට ක්‍රියාශීලී වෙලාවල් තියෙන එක සාමාන්‍ය දෙයක්.

ප්‍රධාන ලකුණ ගර්භාෂ හැකිළීම් (contractions) ඒම — ඒවා ඔබට දැනේවි. ප්‍රසූතිය පටන් ගනිද්දි ඒවා සාමාන්‍යයෙන් වේදනාකාරීයි.

සමහර විට වතුර යන්න පුළුවන් — එතකොට යෝනි මාර්ගයෙන් වතුර ගලාගෙන එන බව දැනේවි.

නිතර එන හැකිළීම්, වේදනාව සහ ඕනෑම වතුර යාමක් — රෝහලට යා යුතු රෝග ලක්ෂණයි.

වේදනාව, වතුර යාම, නිතර එන ගර්භාෂ හැකිළීම් — ඒවා ප්‍රසූතියට යන ලකුණු. එවිට වහාම රෝහලට යන්න. ඊට අමතරව: දරුවා හොඳින් දඟලන්නෙ නැත්නම්, නැත්නම් ඔබට සනීප නැහැ කියල දැනෙනවා නම් — හේතුව මොකක් වුණත්.

අධික උණ, හිසරදය, පෙනීමේ වෙනස්කම් (පෙනීම බොඳ වීම, එළි කොටු පෙනීම), ශරීරය ඉදිමීම තියෙනවා නම් වහාම රෝහලට යන්න.

ප්‍රසූත දිනය වෙද්දිත් ප්‍රසූතියේ ලකුණක් නැත්නම්, වෛද්‍යවරයා සම්බන්ධ කර ගෙන රෝහල් ගතවෙන්න අවශ්‍ය දිනය දැන ගන්න.

වේදනා නාශක විකල්ප කිහිපයක් තියෙනවා.

• සරල වේදනා නාශක — පැරසිටමෝල්, නැත්නම් පැරසිටමෝල් සහ codeine. සරලම විකල්ප මේවායි.
• එන්නත් විදිහට දෙන වේදනා නාශක — ප්‍රබල opioid වර්ග.
• ආඝ්‍රාණය කරන වේදනා නාශක වායු.
• Epidural — සම්පූර්ණ, නැත්නම් සම්පූර්ණයට ආසන්න, වේදනා නිවාරණයක් දෙනවා.

Epidural එක කියන්නෙ epidural catheter එකක් දාලා වෘත්තිකයෙක් විසින් දෙන ක්‍රියා පටිපාටියක් — ඒ නිසා ඒ පහසුකම් තියෙන රෝහලකට ඇතුළත් වෙන්න අවශ්‍යයි.

සිසේරියන් සැත්කම කරන්නෙ සාමාන්‍ය ප්‍රසූතියක් මවට හෝ දරුවාට ආරක්ෂිත නැති අවස්ථාවලදීයි.

ඔබේ දරුවගේ හෝ ඔබේ ආරක්ෂාවට සිසේරියන් සැත්කමක් කරන්න අවශ්‍ය වුණාම, වෛද්‍යවරයා ඊට හේතු ඔබට දන්වනවා.

කලින් සිසේරියන් සැත්කමකින් පස්සෙ ප්‍රසූත වේදනාවට යාමේ අවදානම් ටිකක් තියෙනවා. ඒ නිසා යෝනි මාර්ග ප්‍රසූතියක් ඔබට ආරක්ෂිතද කියල වෛද්‍යවරයා එක්ක හොඳින් තක්සේරු කරලා තීරණය කරන්න ඕන.

හැම දෙයක්ම සාමාන්‍ය නම්, අවදානම් අවම නම්, ඒක නිසැකවම කරන්න පුළුවන්.

සති තිස්අට තිස්නවය වෙද්දි දරුවා ඉපදෙන්න තරම් මේරීම ප්‍රමාණවත්. එතකොට ප්‍රසූතිය සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂිතයි.

සම්පූර්ණ මේරීමෙන් පස්සෙ ගර්භාෂය ඇතුළෙ ගත කරන හැම අමතර දවසක්ම පොඩි අමතර අවදානමක් ගේනවා — ඒ නිසා ආරක්ෂිත සීමාව සාමාන්‍යයෙන් සති හතළිස්එක හෝ හතළිස්දෙකයි. ඊට වඩා බලා ඉන්න එකෙන් දරුවට වාසියක් නැහැ — අවදානම ටිකක් වැඩි වෙනවා විතරයි.

ප්‍රසූත වේදනාව ඉබේම එනකම් ඉන්නත් පුළුවන්, නැත්නම් ප්‍රසූතිය ඉක්මන් කිරීම (induction) ගැන වෛද්‍යවරයා එක්ක කතා කරන්නත් පුළුවන්.

මුල් දවස් කිහිපය දරුවා එක්ක සතුටින් ගත කරන කාලයක් — හොඳ කාලයක්. මවු කිරි දීම පටන් අරගෙන දරුවා ලැබුණු සතුට භුක්ති විඳින කාලයයි.

නමුත් සමහර ගැටළු ඇති වෙන්න පුළුවන්. ගැබිනි හෝමෝන වෙනස් වෙද්දි ප්‍රසූතියෙන් පස්සෙම ඔබේ මානසික තත්ත්වය වෙනස් වෙන්න පුළුවන් — මනෝභාවය පහත වැටෙන්න හෝ වෙනස් වෙන්න පුළුවන්. සහකරුගෙයි පවුලේ අයගෙයි සහයෝගය මේ අවස්තාවේ අත්‍යවශ්‍යයි.

සිසේරියන් සැත්කමක් කරලා නම්, මේ ලොකු සැත්කමකින් සුවය ලබන කාලයයි. තරමක වේදනාවක් තිබෙන්න පුළුවන්. spinal නිර්වින්දනයේ බලපෑම් ටික වෙලාවක් තියෙන්නත් පුළුවන්. catheter එකක් තියෙනවා නම් එය ඉවත් කල පසු සාමාන්‍ය මුත්‍රා පිට කිරීම ආරම්භ වෙනව. සාමාන්‍ය කෑම වේලක් ගන්න පටන් ගන්න පුළුවන්.