සම්පූර්ණ උදර හිස්ටරෙක්ටමි (TAH)

සාරාංශය

සම්පූර්ණ උදර හිස්ටරෙක්ටමි (Total abdominal hysterectomy — TAH) යනු උදරයේ කැපුමක් හරහා ගර්භාෂය සහ ගැබ්ගෙල ඉවත් කරන සැත්කමකි. මෙය හිස්ටරෙක්ටමියේ සම්ප්‍රදායික, විවෘත ක්‍රමයයි — අද එය තෝරාගන්නේ ලැපරොස්කොපි (කී-හෝල්) හෝ යෝනි මාර්ග ක්‍රම වඩා ආරක්ෂිත නොවන අවස්ථාවලදීය; උදාහරණයක් ලෙස ගර්භාෂය ඉතා විශාල වූ විට හෝ පෙර සැත්කම් බොහෝ වූ විට.

• සැත්කම සිදු කරන්නේ සම්පූර්ණ නිර්වින්දනය යටතේ, එක් උදර කැපුමක් හරහාය — සාමාන්‍යයෙන් බිකිනි රේඛාවේ කැපුමක්; ඉඳහිට උඩ-පහළ කැපුමක් අවශ්‍ය වේ.
• ගැබ්ගෙල ඇතුළුව සම්පූර්ණ ගර්භාෂය ඉවත් කෙරේ. ඩිම්බ කෝෂ තබා ගැනීම හෝ ඉවත් කිරීම — සැත්කමට පෙර ඔබ සමඟ තීරණය කර එකඟ වේ.
• සාමාන්‍ය රෝහල් නවාතැන දින 1–3ක් වන අතර, සම්පූර්ණ සුවය ලැබීමට සති 6ක් පමණ ගත වේ.
• ඔසප් වීම ස්ථිරවම නතර වන අතර ගැබ් ගැනීම තවදුරටත් කළ නොහැක.
• ලැපරොස්කොපි ක්‍රමය සුදුසු අවස්ථාවල අපි සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ කරන්නේ එයයි — අපගේ ලැපරොස්කොපික් හිස්ටරෙක්ටමි මාර්ගෝපදේශය බලන්න. මෙම පිටුව විවෘත ක්‍රමය නිර්දේශිත අවස්ථා සඳහාය.

මෙම තොරතුරු ඔබේ වෛද්‍ය කණ්ඩායම සමඟ සාකච්ඡාවට සහායක් පමණකි. මෙය කියවීම, සුරැකීම හෝ මුද්‍රණය කිරීම සැත්කමට කැමැත්ත ලබා දීමක් නොවේ.

සැත්කම ගැන

"සම්පූර්ණ (Total)" යනු ගර්භාෂය සහ ගැබ්ගෙල එකට ඉවත් කරන බවයි; "උදර (abdominal)" යනු ක්‍රමය ලැපරොස්කොපි කැපුම් හෝ යෝනි මාර්ගය නොව, උදර බිත්තියේ කැපුමක් බවයි. මෙම කැපුම හරහා ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා ඍජුව බලමින් ගර්භාෂය එහි ආධාරක සහ රුධිර නාළවලින් නිදහස් කර සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරයි — උදරය තුළ පටක බෙදීමට අවශ්‍ය නොවේ; ඉතා විශාල ගර්භාෂ සඳහා හෝ පිළිකාවක් සැක කරන විට — විශේෂයෙන් පිළිකා සැත්කම්වලදී — මෙම ක්‍රමය තෝරාගන්නා එක් හේතුවක් එයයි.

ඩිම්බ කෝෂවලට කුමක් වේද? ඩිම්බ කෝෂ සහ පැලෝපීය නාල එකවර ඉවත් කළ හැක (bilateral salpingo-oophorectomy) හෝ තබා ගත හැක:

• ඩිම්බ කෝෂ තබා ගැනීම — ඔබේ හෝමෝන පෙර පරිදිම පවතී; සැත්කම නිසා ඔබ ආර්තවහරණයට පත් නොවේ.
• ඩිම්බ කෝෂ ඉවත් කිරීම — සමහර අවස්ථාවල නිර්දේශ කෙරේ (උදා: සමහර ඩිම්බ කෝෂ රෝග, හෝ පිළිකා අවදානම අඩු කිරීමට). ආර්තවහරණයට පෙර නම් මෙයින් ක්ෂණික ශල්‍ය ආර්තවහරණයක් ඇති වන අතර, හෝමෝන ප්‍රතිස්ථාපන ප්‍රතිකාර සාමාන්‍යයෙන් සාකච්ඡා කෙරේ.
• ඩිම්බ කෝෂ තබා ගත්තද පැලෝපීය නාල බොහෝ විට ඉවත් කෙරේ — හෝමෝනවලට බලපෑමක් නොමැතිව ඉදිරි ඩිම්බ කෝෂ පිළිකා අවදානම අඩු කරන නිසාය.

ඔබේ ඩිම්බ කෝෂ සම්බන්ධ සැලසුම හිස්ටරෙක්ටමියෙන් වෙනම තීරණයක් වන අතර, සැත්කමට පෙර ඔබ සමඟ එකඟ වේ.

සිදු කරන්නේ ඇයි

සරල ප්‍රතිකාරවලින් පාලනය නොවූ ගර්භාෂ රෝග ලක්ෂණ ඇති විට සහ ඔබේ පවුල සම්පූර්ණ වූ විට හිස්ටරෙක්ටමි සලකා බැලේ. විවෘත (උදර) ක්‍රමය විශේෂයෙන් තෝරාගන්නා අවස්ථා:

• ගර්භාෂය ඉතා විශාල වීම — සාමාන්‍යයෙන් විශාල ෆයිබ්‍රොයිඩ් ගෙඩි නිසා — ලැපරොස්කොපි හෝ යෝනි මාර්ග සැත්කම අනාරක්ෂිත වන විට
• ශ්‍රෝණියේ පුළුල් පෙර සැත්කම් හෝ ඇලීම් අපේක්ෂා කරන විට
• පිළිකාවක් හෝ පිළිකා සැකයක් — ගර්භාෂය නොකැඩූ ලෙස, පුළුල් ප්‍රවේශයකින් ඉවත් කළ යුතු විට
• පුද්ගලික කැමැත්ත හෝ මූල්‍ය හේතු — ලැපරොස්කොපි හෝ රොබෝ සැත්කමක වියදම දැරිය නොහැකි විට
• වෙනත් පුද්ගලික සාධක නිසා විවෘත සැත්කම ඔබට වඩා ආරක්ෂිත සැලසුම වන විට

මූලික හේතු ඕනෑම හිස්ටරෙක්ටමියකට සමානය: ෆයිබ්‍රොයිඩ්, ඇඩිනොමයෝසිස්, අධික ලේ ගැලීම, නිදන්ගත ශ්‍රෝණි වේදනාව, එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්, ගර්භාෂය පහත වැටීම, හෝ ගර්භාෂයේ, ගැබ්ගෙලේ හෝ ඩිම්බ කෝෂවල පිළිකා.

ප්‍රතිලාභ

• ගර්භාෂ ගැටලුවට ස්ථිර විසඳුමකි — ගර්භාෂයෙන් ඇතිවන ලේ ගැලීම, තෙරපුම සහ වේදනාව එය ඉවත් කිරීමත් සමඟ අවසන් වේ; රෝගය නැවත ඇති විය නොහැක.
• ඍජු, විවෘත ප්‍රවේශය — ගර්භාෂය ඉතා විශාල වූ විට, ව්‍යුහය විකෘති වූ විට, හෝ පටක නොකැඩූ ලෙස ඉවත් කළ යුතු විට ආරක්ෂිතම ක්‍රමය — විශේෂයෙන් පිළිකා සැත්කම්වලදී.
• ගැබ්ගෙල ඉවත් කරන නිසා බොහෝ අවස්ථාවල පසුව සර්වයිකල් ස්මියර් පරීක්ෂණ අවශ්‍ය නොවේ (ගැබ්ගෙල අසාමාන්‍යතා සඳහා ප්‍රතිකාර ලැබූ කාන්තාවන්ට vault පරීක්ෂා අවශ්‍ය විය හැක — ඔබට අදාළ වන්නේ කුමක්ද යන්න විමසන්න).

විකල්ප

• දැනට ප්‍රතිකාර නොකිරීම — ෆයිබ්‍රොයිඩ්වලින් ඇතිවන රෝග ලක්ෂණ ආර්තවහරණයෙන් පසු බොහෝ විට අඩු වේ; නිරීක්ෂණය සාධාරණ විකල්පයක් විය හැක.
• ඖෂධ සහ හෝමෝන දඟරය (LNG-IUS) — බොහෝ කාන්තාවන්ට සැත්කමකින් තොරව අධික ලේ ගැලීම පාලනය කරයි.
• මයෝමෙක්ටොමි — ගර්භාෂය තබාගෙන ෆයිබ්‍රොයිඩ් ගෙඩි ඉවත් කිරීම — ලැපරොස්කොපි හෝ විවෘත ක්‍රමයෙන් — ඔබට ගර්භාෂය තබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම්.
• ලැපරොස්කොපික් හිස්ටරෙක්ටමි — කෙටි රෝහල් නවාතැනක් සහ වේගවත් සුවයක් ඇති ලැපරොස්කොපි ක්‍රමය, ගර්භාෂ ප්‍රමාණය සහ ඔබේ තත්ත්වය ඉඩ දෙන විට — අපගේ මාර්ගෝපදේශය බලන්න.
• යෝනි මාර්ග හිස්ටරෙක්ටමි — උදර කැපුමකින් තොරව යෝනි මාර්ගය හරහා ඉවත් කිරීම; ගර්භාෂය පහත වැටීමේදී වඩාත් සුදුසුය — අපගේ මාර්ගෝපදේශය බලන්න.

සැත්කමට සූදානම් වීම

ඔබට අල්ට්‍රාසවුන්ඩ් තක්සේරුවක්, ශාරීරික පරීක්ෂාවක්, රුධිර පරීක්ෂණ (අධික ලේ ගැලීමෙන් ඇතිවූ රක්තහීනතාව හැකි විට කලින් සුව කෙරේ), රුධිර පීඩන පරීක්ෂා, සහ ඔබේ ඖෂධ හා සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය සමාලෝචනයක් සිදු කෙරේ. යාවත්කාලීන සර්වයිකල් ස්මියර් ඉතිහාසය පරීක්ෂා කරන අතර, රෝග විනිශ්චය තහවුරු කිරීමට අවශ්‍ය නම් අමතර ස්කෑන් හෝ පටක පරීක්ෂණ සූදානම් කෙරේ. ඔබ ගන්නා සියලුම ඖෂධ ගැන කණ්ඩායමට කියන්න — ලේ තුනී කරන ඖෂධ සකස් කිරීමට සිදු විය හැක — සහ පෙර සැත්කම් හෝ නිර්වින්දන ගැටලු ගැනද කියන්න.

• දුම්පානය: සැත්කමට සති කිහිපයකට පෙර නතර කිරීමෙන් පවා පපුවේ සහ තුවාල සංකූලතා අඩු වේ — විවෘත සැත්කමකට විශේෂයෙන් වැදගත්ය.
• නිරාහාරව සිටීම: නිශ්චිත උපදෙස් ලබා දේ; සාමාන්‍යයෙන් පැය 6කට පෙර සිට ආහාර ගැනීමෙන් වැළකෙන්න, පැය 2කට පෙර දක්වා ජලය පානය කළ හැක.
• නිවසේදී: මුල් සති 1–2 සඳහා උදව් සූදානම් කරගන්න — ආහාර පිසීම, බර එසවීම සහ දරුවන් බලා ගැනීම — සහ ඔබව නිවසට ගෙන යාමට කෙනෙකු සූදානම් කරගන්න.

සැත්කම් දිනය

සාමාන්‍යයෙන් ඔබ රෝහලට ඇතුළත් වන්නේ සැත්කම් දිනයේමය. කණ්ඩායම ඔබේ අනන්‍යතාව සහ සැලසුම් කළ සැත්කම තහවුරු කරන අතර, නිර්වින්දන වෛද්‍යවරයා සහ ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා ඔබට හමුවේ. අවසන් ප්‍රශ්න ඇසීමට මේ වේලාවයි — ඔබේ ඩිම්බ කෝෂ සඳහා සැලසුම හරියටම කුමක්ද යන්න තහවුරු කර ගැනීම ඇතුළුව.

සැත්කම, එහි අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ සහ ඔබට අදාළ අවදානම් සටහන් වන කැමැත්ත ලිපිය අත්සන් කිරීමට ඔබෙන් ඉල්ලනු ලැබේ. මේ අවස්ථාවේදීත් ඔබට අදහස වෙනස් කළ හැක. ලේ කැටි ඇතිවීමේ අවදානම අඩු කිරීමට සම්පීඩන මේස් සාමාන්‍යයෙන් පළඳවන අතර, සැත්කම ආරම්භයේදී ප්‍රතිජීවක මාත්‍රාවක් ලබා දේ.

සැත්කම අතරතුර

සැත්කම සිදු කරන්නේ සම්පූර්ණ නිර්වින්දනය යටතේය — ඔබ සම්පූර්ණයෙන් නින්දේ සිටින අතර කිසිවක් නොදැනේ. මුත්‍රාශයට කැතීටරයක් යොදනු ලැබේ. ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා උදරය විවෘත කරයි — සාමාන්‍යයෙන් සෙන්ටිමීටර 10–15ක් පමණ දිග බිකිනි රේඛාවේ කැපුමක් හරහා; ඉතා විශාල ගර්භාෂයකට ඉඳහිට විශාල හෝ උඩ-පහළ කැපුමක් අවශ්‍ය වේ.

ගර්භාෂයේ ආධාරක බන්ධන සහ රුධිර නාළ සුරක්ෂිත කර වෙන් කරන අතර, මුත්‍රාශය ආරක්ෂා කර ඉවතට ගෙන, ගර්භාෂය සහ ගැබ්ගෙල ඉවත් කෙරේ. යෝනි මාර්ගයේ ඉහළ කෙළවර (vault) දියවන මැහුම්වලින් වසා, උදර බිත්තිය ස්තර වශයෙන් වසනු ලැබේ. සැත්කමට සාමාන්‍යයෙන් පැය 1–2ක් පමණ ගත වේ.

සැත්කමෙන් පසු

ඔබ අවදි වන්නේ ප්‍රකෘති කාමරයේදීය — සේලයින් සහ මුත්‍රා කැතීටරයක් සමඟ; දෙකම සාමාන්‍යයෙන් පසුදින ඉවත් කෙරේ.

• වේදනා නාශක: මුල් දිනවල විවෘත සැත්කම ලැපරොස්කොපි සැත්කමකට වඩා වේදනාකාරීය; නිතිපතා වේදනා නාශක සහ අවශ්‍ය විට ප්‍රබල ඖෂධවලින් එය පාලනය කෙරේ.
• ආහාර පාන: එදිනම දියර වර්ග, පහසුව අනුව ක්‍රමයෙන් වැඩි කරමින්.
• ඇවිදීම: පසුදින උදෑසන වන විට ඇඳෙන් නැගිටීමට උදව් කෙරේ — ඉක්මන් ඇවිදීම සුවය වේගවත් කරන අතර ලේ කැටිවලින් ආරක්ෂා කරයි. නවාතැන අතරතුර දිනපතා ලේ තුනී කරන එන්නත් බොහෝ විට ලබා දේ.
• නිවසට යාම: සාමාන්‍යයෙන් දින 1–3කට පසු.
• ලේ ගැලීම: vault සුව වන අතරතුර සති 6ක් දක්වා සුළු යෝනි ලේ ගැලීමක් හෝ ස්‍රාවයක් සාමාන්‍ය විය හැක.

නිවසේදී සුවය ලැබීම

• සති 1–2: මෘදු ක්‍රියාකාරකම් සමඟ විවේකය; කෙටි ඇවිදීම්, කේතලයකට වඩා බර නොඑසවීම. මහන්සිය සාමාන්‍ය වන අතර සති ගණනක් පැවතිය හැක.
• සති 3–4: ක්‍රමයෙන් වැඩිවන ක්‍රියාකාරකම් සහ සැහැල්ලු ගෘහ කටයුතු.
• සති 6 සිට: බොහෝ කාන්තාවන් සාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වලට සහ රැකියාවට ආපසු යති; බර ශාරීරික වැඩවලට වැඩි කාලයක් අවශ්‍ය විය හැක.
• රිය පැදවීම: සාමාන්‍යයෙන් සති 4–6කට පසු — ආසන පටිය පහසුවෙන් පැළඳිය හැකි වූ විට සහ හදිසි නැවතුමක් පැකිළීමකින් තොරව කළ හැකි වූ විට. ඔබේ රක්ෂණ ප්‍රතිපත්තියද පරීක්ෂා කරන්න.
• ලිංගික සම්බන්ධතා: vault සුව වී ඇති බව තහවුරු වන තුරු බලා සිටින්න — සාමාන්‍යයෙන් සති 6ක් පමණ සහ පසු විපරම් පරීක්ෂාවෙන් පසුව.
• පසු විපරම: තුවාලය, vault සහ (අදාළ විට) රසායනාගාර ප්‍රතිඵල සමාලෝචනය කිරීමට නියමිත පසු විපරම් හමුවට පැමිණෙන්න.

මේවා සාමාන්‍ය අගයන්ය; ඔබට පුද්ගලිකව ලැබෙන උපදෙස් ප්‍රමුඛයි.

අවදානම් සහ සංකූලතා

සෑම සැත්කමකම අවදානමක් ඇත. පහත අගයන් ප්‍රකාශිත එක්සත් රාජධානියේ මාර්ගෝපදේශවල සාමාන්‍ය අගයන්ය; ඔබේ පුද්ගලික අවදානම සැත්කමට හේතුව, ගර්භාෂයේ ප්‍රමාණය, ඔබේ සෞඛ්‍යය සහ පෙර සැත්කම් මත රඳා පවතින අතර ඔබ සමඟ සාකච්ඡා කෙරේ.

අපේක්ෂිත, තාවකාලික බලපෑම්

• සති කිහිපයක් තුවාල වේදනාව සහ මහන්සිය
• සති 6ක් දක්වා සුළු යෝනි ලේ ගැලීම හෝ ස්‍රාවය
• මුල් දිනවල මලබද්ධය සහ වායු පීඩාව

සංකූලතා

• ලේ ගැලීම — කුඩා පිරිසකට රුධිර පාරවිලයනයක් අවශ්‍ය තරම් (අසුලභ).
• ආසාදනය — තුවාලයේ, මුත්‍රාවල, පපුවේ හෝ vault හි; බොහෝ ඒවා ප්‍රතිජීවකවලින් සුව වේ (සුලභ නමුත් සාමාන්‍යයෙන් සුළු).
• මුත්‍රාශයට, බඩවැලට හෝ මුත්‍රා නාළවලට හානි — හඳුනාගත් හානි පිළිසකර කෙරේ (දුර්ලභ).
• ලේ කැටි ගැසීම — කකුලේ හෝ පෙනහළුවල (VTE) — වැළැක්වීමේ ක්‍රියාමාර්ග සාමාන්‍ය පිළිවෙතයි (අසුලභ).
• තුවාල ගැටලු — ලේ එකතු වීම (haematoma), සෙමින් සුව වීම, හෝ පසුව පිළිසකර කිරීමට අවශ්‍ය වන කැපුම් හර්නියාවක් (අසුලභ).
• Vault ගැටලු — granulation පටක හෝ, වසර ගණනකට පසු, vault පහත වැටීම (අසුලභ).
• කලින් ආර්තවහරණය — ආර්තවහරණයට පෙර ඩිම්බ කෝෂ ඉවත් කළහොත් එය ක්ෂණිකය; ඩිම්බ කෝෂ තබා ගත්තද, ආර්තවහරණය සාමාන්‍යයට වඩා ටිකක් කලින් පැමිණිය හැක.
• නිර්වින්දන අවදානම් — සෙසු ලෙසින් නිරෝගී කාන්තාවන්ට බරපතළ නිර්වින්දන සංකූලතා දුර්ලභය.

පැහැදිලිවම කිවහොත්: හිස්ටරෙක්ටමියෙන් පසු ඔසප් වීම ස්ථිරවම නතර වන අතර ගැබ් ගැනීම කළ නොහැක. කැමැත්ත දීමට පෙර ඔබේ පවුල සම්පූර්ණ බව ස්ථිර කරගන්න.

උදව් ලබාගත යුත්තේ කවදාද

නිවසට ගිය පසු, පහත දේ දුටුවහොත් එදිනම වෛද්‍ය උපදෙස් ලබා ගන්න:

• අධික යෝනි ලේ ගැලීම — දීප්තිමත් රතු, හෝ පැයක් තුළ පෑඩ් එකක් තෙමෙන පරිදි
• උණ (38 °C හෝ ඊට වැඩි) හෝ වඩ වඩාත් අසනීප ගතියක් දැනීම
• වේදනා නාශකවලින් පාලනය නොවන, වැඩිවන උදර වේදනාව
• රතු වන, ඉදිමෙන, උණුසුම් වන, විවෘත වන හෝ දියර කාන්දු වන තුවාලයක්
• මුත්‍රා කිරීමේදී දැවිල්ල, මුත්‍රා කළ නොහැකි වීම, හෝ නොනවත්වා මුත්‍රා කාන්දු වීම
• පාදයක් වේදනාකාරී වීම, ඉදිමීම හෝ රතු වීම

කැමැත්ත පිළිබඳ සාකච්ඡාවට සූදානම් වීම

කැමැත්ත යනු සංවාදයකි — අත්සනක් පමණක් නොවේ. සැත්කමට එකඟ වීමට පෙර, මෙම සැත්කම — සහ මෙම ක්‍රමය — ඔබට නිර්දේශ කරන්නේ ඇයි, යථාර්ථවාදී විකල්ප මොනවාද, සහ ඔබේ තත්ත්වයේදී වැදගත්ම අවදානම් මොනවාද යන්න ඔබට වැටහෙන බව දැනිය යුතුය. පහත ලැයිස්තුව ආරම්භයක් පමණි — මුද්‍රණය කර සායනයට රැගෙන එන්න.

මූලාශ්‍ර සහ සමාලෝචනය

මෙම පිටුව පහත ප්‍රකාශිත මාර්ගෝපදේශවලට අනුව සකස් කරන ලදී. මූලාශ්‍ර ඉංග්‍රීසියෙන් පවතී.

1. National Health Service (UK). Hysterectomy. Available from: https://www.nhs.uk/conditions/hysterectomy/ [last checked 9 August 2026].
2. National Institute for Health and Care Excellence. Heavy menstrual bleeding: assessment and management. NICE guideline NG88. Available from: https://www.nice.org.uk/guidance/ng88 [last checked 9 August 2026].
3. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Patient information — abdominal hysterectomy. Available from: https://www.rcog.org.uk/for-the-public/browse-our-patient-information/ [last checked 9 August 2026].

අපගේම සායනවලින් රෝගී තොරතුරු

1. සුගැබි සායනය, රාගම. ලැපරොස්කොපික් හිස්ටරෙක්ටමි — සැත්කම් මාර්ගෝපදේශය. https://sugabi.lk/surgery-guide/si/laparoscopic-hysterectomy/
2. සුගැබි සායනය, රාගම. යෝනි මාර්ග හිස්ටරෙක්ටමි — සැත්කම් මාර්ගෝපදේශය. https://sugabi.lk/surgery-guide/si/vaginal-hysterectomy/