ලැපරොස්කොපික් හිස්ටරෙක්ටමි

සාරාංශය

ලැපරොස්කොපික් හිස්ටරෙක්ටමි යනු උදරයේ කුඩා කැපුම් කිහිපයක් හරහා, සියුම් කැමරාවක් සහ උපකරණ භාවිතයෙන්, සම්පූර්ණ නිර්වින්දනය යටතේ ගර්භාෂය (womb) ඉවත් කරන සැත්කමකි. අධික ලේ ගැලීම, ෆයිබ්‍රොයිඩ (fibroids), ඇඩිනොමයෝසිස් වැනි තත්ත්ව සරල ප්‍රතිකාරවලට සුව නොවූ විට, සහ ඔබේ පවුල සම්පූර්ණ වූ පසු, මෙය සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ කෙරේ.

• සැත්කමට සාමාන්‍යයෙන් පැය 1–2ක් ගතවේ; බොහෝ දෙනා පසුදින නිවසට යති — සමහරු එදිනම.
• බොහෝ කාන්තාවන් දෙවන සතිය වන විට සාමාන්‍ය කටයුතුවලට සහ රැකියාවට ආපසු යති — විවෘත සැත්කමකට වඩා වේගවත්ය.
• ඔසප් වීම සදහටම නතර වේ. ගර්භණී වීම තවදුරටත් කළ නොහැක. මෙය ආපසු හැරවිය නොහැක.
• බරපතළ සංකූලතා දුර්ලභය; ප්‍රධාන ඒවා නම් ලේ ගැලීම, ආසාදනය, ලේ කැටි ගැසීම සහ මුත්‍රාශයට, බඩවැලට හෝ මුත්‍රා නාළවලට හානි වීමයි.
• ඩිම්බකෝෂ (ovaries) එකවර ඉවත් කරනවාද යන්න ඔබ සමඟ කලින් සාකච්ඡා කර ගන්නා වෙනම තීරණයකි.

මෙම තොරතුරු ඔබේ වෛද්‍ය කණ්ඩායම සමඟ සාකච්ඡාවට සහායක් පමණකි. මෙය කියවීම, සුරැකීම හෝ මුද්‍රණය කිරීම සැත්කමට කැමැත්ත ලබා දීමක් නොවේ.

සැත්කම ගැන

හිස්ටරෙක්ටමි යනු ගර්භාෂය ඉවත් කිරීමයි. සම්පූර්ණ ලැපරොස්කොපික් හිස්ටරෙක්ටමි (TLH) සැත්කමේදී ගර්භාෂය සහ ගැබ්ගෙල (cervix) දෙකම ඉවත් කෙරේ. "ලැපරොස්කොපික්" — ලැපරොස්කොපි සැත්කම ලෙසද හැඳින්වේ — යනු උදරය හරහා එක් දිගු කැපුමක් වෙනුවට, සෙ.මී. 0.5–1ක් පමණ වූ කුඩා කැපුම් තුන හතරක් හරහා සැත්කම සිදු කිරීමයි.

නාභිය අසල කැපුමකින් කැමරාවක් සහිත සිහින් දුරේක්ෂයක් (laparoscope) ඇතුළු කර, ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා තිරයක් බලමින් අනෙක් කැපුම් හරහා සියුම් උපකරණවලින් සැත්කම කරයි. ගර්භාෂය එහි බන්ධනවලින් නිදහස් කර යෝනිය හරහා ඉවත් කෙරේ. පසුව යෝනියේ ඉහළ කොටස මැහුම්වලින් වසා දමයි; ඔබට සාමාන්‍යයෙන් දැනෙන ආකාරයට යෝනිය කෙටි නොවේ.

පැලෝපීය නාළ (fallopian tubes) සාමාන්‍යයෙන් එකවර ඉවත් කෙරේ (salpingectomy) — මෙය හෝමෝනවලට බලපාන්නේ නැති අතර ඇතැම් ඩිම්බකෝෂ පිළිකා අවදානම අඩු කරයි. ඩිම්බකෝෂ ඉවත් කිරීම (oophorectomy) වෙනම තීරණයකි — කැමැත්ත පිළිබඳ සාකච්ඡා කොටස බලන්න.

සිදු කරන්නේ ඇයි

හිස්ටරෙක්ටමි කිසි විටෙකත් පාහේ පළමු ප්‍රතිකාරය නොවේ. ගර්භාෂ තත්ත්වයක් ඔබේ ජීවිතයට සැලකිය යුතු ලෙස බලපාන විට, සහ සරල විකල්ප — ඖෂධ, හෝමෝන දඟරය (LNG-IUS), හෝ අඩු ආක්‍රමණශීලී ක්‍රියාමාර්ග — සාර්ථක නොවූ විට, නුසුදුසු විට, හෝ ඔබට පිළිගත නොහැකි විට එය සලකා බැලේ. එය ප්‍රතිකාර කරන තත්ත්ව:

• අධික ඔසප් ලේ ගැලීම — වෙනත් ප්‍රතිකාරවලට සුව නොවූ
• ෆයිබ්‍රොයිඩ — ලේ ගැලීම, තෙරපුම හෝ වේදනාව ඇති කරන
• ඇඩිනොමයෝසිස් (ගර්භාෂ ආස්තරණ පටක ගර්භාෂ මාංශ පේශිය තුළ පිහිටීම)
• එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් හෝ දිගුකාලීන ශ්‍රෝණි වේදනාව — තෝරාගත් අවස්ථාවලදී
• ගර්භාෂ ආස්තරණය ඝන වීම (endometrial hyperplasia) සහ ඇතැම් මුල් අවධියේ පිළිකා — විශේෂඥ තක්සේරුවෙන් නිර්දේශ වූ විට

ගර්භාෂය ඉවත් කරන නිසා, ඔබේ පවුල සම්පූර්ණ බව ඔබට විශ්වාස වූ විට පමණක් මෙය යෝජනා කෙරේ.

ප්‍රතිලාභ

සැත්කමෙන් බලාපොරොත්තු විය හැකි දේ එය සිදු කරන හේතුව මත රඳා පවතී. යථාර්ථවාදීව:

• අධික ලේ ගැලීම සදහටම නතර වේ. මෙය සැත්කමේ එකම ස්ථිර ප්‍රතිඵලයයි — තවදුරටත් ඔසප් වීමක් නැත.
• ෆයිබ්‍රොයිඩවලින් ඇතිවන තෙරපුම් රෝග ලක්ෂණ ගර්භාෂය ඉවත් කළ පසු නැති වේ.
• වේදනාව බොහෝ විට අඩු වේ, නමුත් සම්පූර්ණයෙන් නැති වන බවට සහතිකයක් නැත — විශේෂයෙන් වේදනාවට හේතු එකකට වඩා ඇති විට.
• විවෘත (උදර) හිස්ටරෙක්ටමියට සාපේක්ෂව, ලැපරොස්කොපි ක්‍රමයෙන් සාමාන්‍යයෙන් සැත්කමෙන් පසු වේදනාව අඩුය, රෝහල් නවාතැන කෙටිය, කැළැල් කුඩාය, සාමාන්‍ය ජීවිතයට ආපසු යාම වේගවත්ය.

විකල්ප

ඔබේ තත්ත්වය අනුව විකල්ප මේවා විය හැක:

• දැනට ප්‍රතිකාර නොකිරීම. අධික ලේ ගැලීම වැනි රෝග ලක්ෂණ බොහෝ විට ආර්තවහරණයේදී (menopause) ස්වභාවිකව අඩු වේ; බලා සිටීමට තෝරාගෙන, පසුව අදහස වෙනස් කළ හැක.
• ඖෂධ — ලේ ගැලීම හෝ වේදනාව අඩු කරන හෝමෝන සහ හෝමෝන නොවන පෙති.
• හෝමෝන දඟරය (LNG-IUS) — අධික ලේ ගැලීමට බොහෝ විට ඉතා ඵලදායීය, සහ ආපසු හැරවිය හැක.
• ගර්භාෂය තබා ගන්නා ක්‍රියාමාර්ග — උදාහරණයක් ලෙස ෆයිබ්‍රොයිඩ පමණක් ඉවත් කිරීම (myomectomy) හෝ ලේ ගැලීමට endometrial ablation — සුදුසු අවස්ථාවලදී.
• හිස්ටරෙක්ටමියේ වෙනත් ක්‍රම — ගර්භාෂය ඉතා විශාල නම් හෝ ලැපරොස්කොපි සැත්කම නුසුදුසු නම්, යෝනි මාර්ගයෙන් හෝ විවෘත සැත්කමක් නිර්දේශ විය හැක.

ඔබේ තත්ත්වයට යථාර්ථවාදී විකල්ප මොනවාද සහ ඇයි යන්න විශේෂඥ වෛද්‍යවරයා පැහැදිලි කරනු ඇත.

සැත්කමට සූදානම් වීම

සැත්කමට පෙර ඔබට පූර්ව-ශල්‍ය තක්සේරුවක් සිදු කෙරේ: රුධිර පරීක්ෂණ, රුධිර පීඩන පරීක්ෂා, සහ ඔබේ ඖෂධ හා සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය සමාලෝචනය. ඔබ ගන්නා සියලු ඖෂධ ගැන කණ්ඩායමට කියන්න — ලේ තුනී කරන ඖෂධ වැනි සමහරක් සැත්කමට පෙර වෙනස් කළ යුතුය — සහ පෙර සැත්කම් හෝ නිර්වින්දන ගැටලු ගැනද කියන්න.

• දුම්පානය: සැත්කමට සති කිහිපයකට පෙර නතර කිරීමෙන් පවා පපුවේ සහ තුවාල සංකූලතා අඩු වේ.
• නිරාහාරව සිටීම: ආහාර සහ පාන නතර කළ යුතු වේලාවන් නිශ්චිතව ඔබට දෙනු ලැබේ; සාමාන්‍යයෙන් පැය 6කට පෙර සිට ආහාර ගැනීමෙන් වැළකෙන්න, පැය 2කට පෙර දක්වා ජලය පානය කළ හැක.
• නිවසේදී: ඔබව නිවසට ගෙන යාමට සහ මුල් දින කිහිපයේ උදව්වට කෙනෙකු සූදානම් කරගන්න. මුල් සතිවලදී බර එසවීම අවම වන ලෙස සූදානම් වන්න.

සැත්කම් දිනය

සාමාන්‍යයෙන් ඔබ රෝහලට ඇතුළත් වන්නේ සැත්කම් දිනයේමය. කණ්ඩායම ඔබේ අනන්‍යතාව සහ සැලසුම් කළ සැත්කම තහවුරු කරන අතර, නිර්වින්දන වෛද්‍යවරයා සහ ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා ඔබට හමුවනු ඇත. අවසන් ප්‍රශ්න ඇසීමට මේ වේලාවයි — කිසිම ප්‍රශ්නයක් කුඩා වැඩිය නොවේ.

සැත්කම, එහි අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ සහ ඔබට අදාළ අවදානම් සටහන් වන කැමැත්ත ලිපිය (consent form) අත්සන් කිරීමට ඔබෙන් ඉල්ලනු ලැබේ. මේ අවස්ථාවේදීත් ඔබට අදහස වෙනස් කළ හැක. ලේ කැටි ඇතිවීමේ අවදානම අඩු කිරීමට සම්පීඩන මේස් සාමාන්‍යයෙන් පළඳවනු ලැබේ.

සැත්කම අතරතුර

සැත්කම සිදු කරන්නේ සම්පූර්ණ නිර්වින්දනය යටතේය — ඔබ සම්පූර්ණයෙන් නින්දේ සිටින අතර කිසිවක් නොදැනේ. ඔබ නින්දට ගිය පසු, නිර්වින්දන සූදානමේ කොටසක් ලෙස මුත්‍රාශය හිස් කෙරේ. වැඩ කිරීමට ඉඩ සෑදීමට උදරය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුවෙන් මෘදුව පිම්බෙන අතර, කුඩා කැපුම් හරහා දුරේක්ෂය සහ උපකරණ ඇතුළු කෙරේ.

ගර්භාෂය එහි රුධිර නාළ සහ ආධාරකවලින් නිදහස් කර, යෝනියේ ඉහළින් වෙන් කර, යෝනිය හරහා ඉවත් කෙරේ. යෝනියේ ඉහළ කොටස දියවන මැහුම්වලින් වසා, වායුව මුදා හැර, කුඩා කැපුම් වසා දමයි. ලැපරොස්කොපික් හිස්ටරෙක්ටමියකට සාමාන්‍යයෙන් පැය 1 සිට 2ක් ගතවේ; ඊට අමතරව නිර්වින්දන සහ ප්‍රකෘති කාමරවලද කාලයක් ගතවනු ඇත.

ඉඳහිට, ලැපරොස්කොපි ක්‍රමයෙන් ඉදිරියට යාම අනාරක්ෂිත බව පෙනී ගියහොත් — උදාහරණයක් ලෙස අනපේක්ෂිත කැළැල් පටක හෝ ලේ ගැලීම නිසා — ඔබේ ආරක්ෂාව සඳහා ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා විශාල කැපුමක් හරහා සැත්කම සම්පූර්ණ කරයි. මෙය දුර්ලභය.

සැත්කමෙන් පසු

ඔබ අවදි වන්නේ ප්‍රකෘති කාමරයේදීය — සමහර විට සේලයින් සමඟ. ඔබ ශල්‍යාගාරයෙන් පිටවන්නේ මුත්‍රා කැතීටරයක් නොමැතිවය — මුත්‍රාශය හිස් කරන්නේ නිර්වින්දනය අතරතුරදීය. දින එක දෙකක් උරහිස් කෙළවරේ වේදනාවක් සාමාන්‍ය දෙයකි — එය සැත්කමේදී යෙදූ වායුවෙන් ඇතිවන අතර ඉබේම සුව වේ.

• වේදනා නාශක: සරල වේදනා නාශක නිතිපතා ගැනීමෙන් බොහෝ අපහසුතා පාලනය වේ; අවශ්‍ය නම් ප්‍රබල ඖෂධ ලබාගත හැක.
• ආහාර පාන: සාමාන්‍යයෙන් එදිනම — දියර වර්ගවලින් පටන්ගෙන.
• ඇවිදීම: ඉක්මනින් නැගිට ඇවිදීමට ඔබව දිරිමත් කෙරේ — එය සුවය ලැබීම වේගවත් කරන අතර ලේ කැටි ඇතිවීමෙන් ආරක්ෂා කරයි.
• නිවසට යාම: බොහෝ කාන්තාවන් පසුදින නිවසට යති; සමහරු එදිනම යති.
• ලේ ගැලීම: ඇතුළත මැහුම් සුව වන අතරතුර සති 4–6ක් දක්වා සුළු යෝනි ලේ ගැලීමක් හෝ ශ්‍රාවයක් සාමාන්‍ය දෙයකි.

නිවසේදී සුවය ලැබීම

සුවය ලැබීම ක්‍රමයෙන් සිදු වන අතර කාන්තාවගෙන් කාන්තාවට වෙනස් වේ. පොදු මාර්ගෝපදේශයක් ලෙස:

• පළමු සතිය: මෘදු ක්‍රියාකාරකම් සමඟ විවේකය — කෙටි ඇවිදීම්; සැහැල්ලු බර එසවීම කළ හැක. මහන්සිය සාමාන්‍ය සහ අපේක්ෂිතය.
• දෙවන සතියේ සිට: විශේෂඥ වෛද්‍ය චාමින්ද මාතොටගේ බොහෝ රෝගීන් දෙවන සතිය වන විට සාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වලට සහ එදිනෙදා රැකියාවට ආපසු යති; හැකි පමණින් ක්‍රමයෙන් වැඩි කරන්න.
• රිය පැදවීම: සාමාන්‍යයෙන් සති 2කට පසු — ආසන පටිය පහසුවෙන් පැළඳිය හැකි වූ විට සහ හදිසි නැවතුමක් පැකිළීමකින් තොරව කළ හැකි වූ විට. ඔබේ රක්ෂණ ප්‍රතිපත්තියද පරීක්ෂා කරන්න.
• දැඩි ව්‍යායාම සහ බර ශාරීරික වැඩ: සාමාන්‍යයෙන් සති 3–4 සිට, පහසුව අනුව.
• ලිංගික සම්බන්ධතා: යෝනි ශ්‍රාවය නතර වී ඔබට පහසුවක් දැනෙන තුරු බලා සිටින්න — සාමාන්‍යයෙන් සති 6ක් පමණ — යෝනි මැහුම් සුව වීමට ඉඩ දීමට.

මේවා ලැපරොස්කොපි සැත්කම් සඳහා සාමාන්‍ය අගයන්ය; ඔබට පුද්ගිකව ලැබෙන උපදෙස් ප්‍රමුඛයි.

අවදානම් සහ සංකූලතා

සෑම සැත්කමකම අවදානමක් ඇත. පහත අගයන් ප්‍රකාශිත එක්සත් රාජධානියේ (RCOG) මාර්ගෝපදේශවල සාමාන්‍ය අගයන්ය; ඔබේ පුද්ගලික අවදානම ඔබේ සෞඛ්‍යය, බර, පෙර සැත්කම් සහ සැත්කමේ හේතුව මත රඳා පවතින අතර ඔබ සමඟ සාකච්ඡා කෙරේ.

අපේක්ෂිත, තාවකාලික බලපෑම්

• මුල් සතිවල වේදනාව සහ මහන්සිය; දින එක දෙකක් වායුවෙන් ඇතිවන උරහිස් වේදනාව
• සති 4–6ක් දක්වා සුළු යෝනි ලේ ගැලීම හෝ ශ්‍රාවය
• කුඩා කැපුම් වටා තැලීම්

සංකූලතා

• ආසාදනය — මුත්‍රා, පපුව, තුවාල හෝ යෝනියේ ඉහළ කොටසේ — වඩාත් සුලභ සංකූලතාවයි; බොහෝ ඒවා සුළු වන අතර ප්‍රතිජීවකවලින් සුව වේ (සුලභ: කාන්තාවන් 100කින් 1කට වඩා).
• ලේ ගැලීම — රුධිර පාරවිලයනයක් අවශ්‍ය තරම් (අසුලභ: 100කින් 1ක් හෝ ඊට අඩු).
• මුත්‍රාශයට, මුත්‍රා නාළවලට හෝ බඩවැලට හානි — හඳුනාගත් හානි පිළිසකර කෙරේ, සමහර විට තවත් සැත්කමක් අවශ්‍ය වේ (අසුලභ: 100කින් 1කට අඩු).
• ලේ කැටි ගැසීම — කකුලේ හෝ පෙනහළුවල (VTE) — වැළැක්වීමේ ක්‍රියාමාර්ග සාමාන්‍යයෙන් ගනු ලැබේ (අසුලභ).
• විවෘත සැත්කමකට මාරු වීම — ආරක්ෂාව සඳහා (අසුලභ).
• පසුකාලීන ගැටලු — යෝනියේ ඉහළ කොටස සෙමින් සුව වීම හෝ විවෘත වීම (දුර්ලභ), කැපුම් ස්ථානයක හර්නියාවක් (දුර්ලභ), හෝ මුත්‍රා/බඩවැල් පුරුදුවල වෙනසක්.
• නිර්වින්දන අවදානම් — සෙසු ලෙසින් නිරෝගී කාන්තාවන්ට බරපතළ නිර්වින්දන සංකූලතා දුර්ලභය; ඔබට විශේෂිත කරුණු නිර්වින්දන වෛද්‍යවරයා සාකච්ඡා කරනු ඇත.

ඔබේ ඩිම්බකෝෂ ඉවත් කළ අතර ඔබ ආර්තවහරණයට ළඟා වී නොමැති නම්, සැත්කමෙන් පසු ආර්තවහරණය වහාම ආරම්භ වේ — එයට එහිම බලපෑම් සහ විකල්ප (HRT ඇතුළුව) ඇති අතර ඔබ තීරණය කිරීමට පෙර වෙනම සාකච්ඡා කෙරේ.

උදව් ලබාගත යුත්තේ කවදාද

නිවසට ගිය පසු, පහත දේ දුටුවහොත් එදිනම වෛද්‍ය උපදෙස් ලබා ගන්න:

• අධික යෝනි ලේ ගැලීම — දීප්තිමත් රතු, හෝ පැයක් තුළ පෑඩ් එකක් තෙමෙන පරිදි
• උණ (38 °C හෝ ඊට වැඩි) හෝ වඩ වඩාත් අසනීප ගතියක් දැනීම
• වේදනා නාශකවලින් පාලනය නොවන, වැඩිවන උදර වේදනාව
• රතු වන, ඉදිමෙන, උණුසුම් වන හෝ දියර කාන්දු වන තුවාලයක්
• මුත්‍රා කිරීමේදී දැවිල්ල, හෝ මුත්‍රා කළ නොහැකි වීම
• පාදයක් වේදනාකාරී වීම හෝ ඉදිමීම

කැමැත්ත පිළිබඳ සාකච්ඡාවට සූදානම් වීම

කැමැත්ත යනු සංවාදයකි — අත්සනක් පමණක් නොවේ. සැත්කමට එකඟ වීමට පෙර, මෙම සැත්කම ඔබට නිර්දේශ කරන්නේ ඇයි, යථාර්ථවාදී විකල්ප මොනවාද, සහ ඔබේ තත්ත්වයේදී වැදගත්ම අවදානම් මොනවාද යන්න ඔබට වැටහෙන බව දැනිය යුතුය. පහත ලැයිස්තුව ආරම්භයක් පමණි — එය මුද්‍රණය කර සායනයට රැගෙන එන්න.

මූලාශ්‍ර සහ සමාලෝචනය

මෙම පිටුව පහත ප්‍රකාශිත මාර්ගෝපදේශවලට අනුව සකස් කරන ලදී. මූලාශ්‍ර ඉංග්‍රීසියෙන් පවතී.

1. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Laparoscopic hysterectomy — consent advice. London: RCOG. Available from: https://www.rcog.org.uk/guidance/browse-all-guidance/consent-advice/ [last checked 27 July 2026].
2. National Health Service (UK). Hysterectomy. Available from: https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/hysterectomy/ [last checked 27 July 2026].
3. National Institute for Health and Care Excellence. Heavy menstrual bleeding: assessment and management. NICE guideline NG88. Available from: https://www.nice.org.uk/guidance/ng88 [last checked 27 July 2026].
4. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Recovering well after a laparoscopic hysterectomy (patient information). Available from: https://www.rcog.org.uk/for-the-public/browse-our-patient-information/ [last checked 27 July 2026].

අපගේම සායනවලින් රෝගී තොරතුරු

1. සුගබි සායනය, රාගම. Laparoscopic hysterectomy — the surprising benefits of a smaller incision. https://sugabi.lk/blog/333/…
2. සුගබි සායනය, රාගම. Faster recovery, less pain: TLH. https://sugabi.lk/blog/384/…
3. vog.lk — විශේෂඥ වෛද්‍ය චාමින්ද මාතොටගේ රෝගී තොරතුරු. https://vog.lk/